M5-2 Veranderende houding

Het belangrijkste is dat we niet langer onwetend zijn en actie ondernemen. Sommigen nemen dit ‘laten we actie ondernemen’ heel letterlijk en plaatsen hun schepen voor walvisvaarders of bezetten olieplatforms. De gemiddelde duiker is echter geen Seashepherd of Greenpeace-campagnevoerder. Dat betekent niet dat duikers geen verschil kunnen maken. Dat kunnen ze wel. Sommige bottom-upacties kunnen zelfs heel leuk zijn.

In dit hoofdstuk beginnen we met de maatregelen waar je nauwelijks invloed op hebt, de (inter)nationale wetgeving en beschermingsprogramma’s. We noemen dit de ‘top down’-benadering.

Vervolgens kijken we naar wat (duik)gemeenschappen kunnen doen, de ‘bottom up’-benadering.

• Top down

Bijna elk land heeft regels om vervuiling te voorkomen. Soms werken ze, soms niet. Vooral als het om internationale wateren gaat, is het moeilijk om maatregelen te nemen die effect hebben. Niemand is er eigenaar van, dus niemand lijkt verantwoordelijk.

Lijkt wel, want er zijn opties. Overheden kunnen bepalen wat er van de kust wordt gehaald, wat er terug moet en wat je niet uit de zee mag halen.

Enkele voorbeelden: strikte controle op verzonden chemicaliën zal illegale dumping beperken, het afval van cruiseschepen kan worden gerecycled en de handel in dierlijke producten (zoals koraal of schildpaddenschilden) kan worden verboden.

Hier noemen we twee top-down voorbeelden die direct van invloed zijn op onze duikwereld, één uit Europa, de andere uit de VS.

In Europa is er Natura 2000. Het is het grootste gecoördineerde netwerk van beschermde gebieden ter wereld. Het biedt een toevluchtsoord voor de meest waardevolle en bedreigde soorten en habitats van Europa. Natura 2000 beslaat 18% van het landoppervlak van de EU en bijna 6% van het zeegebied,

Natura 2000 is ook een netwerk van de belangrijkste broed- en rustplaatsen voor zeldzame en bedreigde soorten. En enkele zeldzame natuurlijke habitattypen worden compleet beschermd. Het strekt zich uit over alle 28 EU-landen, zowel op het land als op zee.

Natura 2000 is geen systeem van strikte natuurreservaten waaruit alle menselijke activiteiten zouden worden uitgesloten. Hoewel het strikt beschermde natuurreservaten omvat, blijft het grootste deel van het land in privébezit. De aanpak van behoud en duurzaam gebruik van de Natura 2000-gebieden is veel breder en is grotendeels gericht op mensen die met de natuur samenwerken in plaats van ertegen. Lidstaten moeten er echter voor zorgen dat de gebieden op een duurzame manier worden beheerd, zowel ecologisch als economisch.[1]

Wat betreft biodiversiteit hebben ze zes doelen. Vijf daarvan zijn direct van toepassing op onze duikgronden:

• Bescherm soorten en habitats
• Onderhoud en herstel ecosystemen
• Maak de visserij duurzamer en de zeeën gezonder
• Bestrijd invasieve uitheemse soorten
• Help het verlies van wereldwijde diversiteit te stoppen

---

^[1] Zie ook de oorsprong van deze tekst: de Natura 2000-website: http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/index_en.htm

Dus alleen het doel om duurzamere landbouw en bosbouw te bereiken, lijkt geen invloed te hebben op ons duiken. En zelfs dat is niet waar. Duurzame landbouw en bosbouw impliceert op zijn minst de vermindering van landbouwchemicaliën en als zodanig minder vervuiling van zoetwatermeren en rivieren.

Omdat de Natura 2000-richtlijn van toepassing is op alle EU-lidstaten, zijn sommige delen van het Caribisch gebied ook beschermd.

De website van de EU geeft veel informatie, waaronder de doelstellingen voor de nabije toekomst.

In de VS is NOAA (National Oceanic And Atmospheric Administration) een overheidsorganisatie die toezicht houdt op een groot aantal beschermde gebieden, zowel aan de Atlantische als de Pacifische kant van de VS.

Hoewel Mexico de eer heeft om te beginnen met beschermende maatregelen, heeft de VS de afgelopen decennia uitgebreide wetgeving aangenomen om kwetsbare gebieden te beschermen. Hoewel handhaving een groot probleem is in de uitgestrekte kustgebieden (en niet alleen in de VS), is het duidelijk dat het werk gevolgen heeft. De conditie van de kelpbossen in de Stille Oceaan is verbeterd en zoogdieren in dezelfde wateren doen het beter dan elders in de wereld.

De webpagina’s over de reservaten zijn een genot om te lezen en geven veel informatie die nuttig is voor ons duikers.

• Actie bottom up

Er wordt vaak gezegd: wat maakt één duiker nou uit? Het eerlijke antwoord is ‘nauwelijks’. Maar er bestaat niet zoiets als ‘één’ duiker. Er zijn miljoenen van ons, en dan doet actie er wel toe.

Het eerste wat je kunt doen, is iets wat mensen niet direct associëren met natuurbehoud, en dat is uitstekende duikvaardigheden hebben. Uittrimmen is nummer één. Blijf uit de buurt van de bodem, en als je een fotograaf bent, gebruik dan je BCD om weg te komen van je object, en niet je vinnen.

De afdaling is een ander element. Beginners hebben de neiging om naar beneden te gaan totdat ze iets onder hun voeten voelen. Ten eerste zul je meer plezier hebben als je begint met kijken voordat je ‘de bodem raakt’, en de meeste ecosystemen raken beschadigd als ze worden geraakt door zware objecten zoals duikers.

Dan is er nog de kikkerslag, die, als hij goed wordt uitgevoerd, beter is als je dichter bij de bodem bent.

Denk er eens over na en bepaal waar je kunt verbeteren. Bijvoorbeeld het verhaal van de duikmeester die zei: ze hebben uitstekend werk geleverd, totdat ze de oppervlakteboei moesten loslaten. De eerste actie was om de lijnen in het koraal verstrikt te laten raken.

De volgende stap is om bij te dragen aan het milieu. Dit begint met de eenvoudige stappen: laat niets achter dat er niet thuishoort. Zowel onder het oppervlak als aan land. Vergeet niet dat al het vuil uiteindelijk in het water terechtkomt: blikjes, bekers, flessen, etc.

Dan kun je actiever worden: neem wat afval van de site en gooi het op de juiste manier weg.

Na de individuele acties kun je een voorbeeld worden. Weiger alle wegwerp plastic zakken, bekers en flessen op duiklocaties. In Europa zien we een verandering op wetgevingsniveau: als je plastic wilt, moet je betalen. Elders in de wereld kunnen we laten zien dat we het zonder kunnen.

Neem nooit verboden dierlijke of plantaardige producten mee naar huis. Haaientanden, schildpaddenpantsers, koralen, gedroogde schaaldieren etc. zijn slechts enkele voorbeelden. Ze kunnen ook resulteren in hoge boetes als ze worden ontdekt bij terugkeer in je land.

Kies een exploitant die milieuvriendelijk is. Boten die voor anker gaan op riffen zouden passé moeten zijn. Hetzelfde geldt voor afval: breng het terug naar de kust.

U kunt ook een rol spelen in het beschermen van ecosystemen. Dat kan op een passieve manier, door bijvoorbeeld steun te verlenen aan NGO’s zoals het Wereld Natuur Fonds, Greenpeace, Seasheaphard of nationale en lokale groepen.

En u kunt actief deelnemen aan het monitoren en beoordelen van de site en deelnemen aan lokale schoonmaak- en restauratieacties.

Er zijn al ondernemingen die draaien op teruggewonnen materialen zoals visnetten en lood. Je kunt garens en zelfs sokken kopen op basis van ‘afval’

Een voorbeeld van onderwateractie: Project Baseline groeit snel. Hier zorgen lokale groepen voor hun lokale duiklocatie.

Websites:

• Natura 2000 viewer: http://natura2000.eea.europa.eu/
• Natura 2000 information EU: http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/index_en.htm
• NOAA sanctuaries: http://sanctuaries.noaa.gov/
• Project Baseline: http://www.projectbaseline.org/